A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chúng ta đang cố gắng thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong điều kiện cơ sở vật chất đã có những thay đổi nhưng vẫn còn nghèo nàn, lạc hậu và trình độ của mỗi giáo viên còn có những hạn chế nhất định. Song thực tiễn xã hội, thực tiễn thời đại, thực tiễn giáo dục đang đặt ra những nhiệm vụ cấp bách trong dạy học. Vì thế, người giáo viên vẫn phải vươn lên chính trên mảnh đất ấy, môi trường ấy. Chưa đổi mới được bằng những phương tiện hiện đại, tiên tiến, chúng ta vẫn có thể chuyển được hệ thống giáo dục hướng theo tư tưởng đổi mới phương pháp dạy học bằng những biện pháp cụ thể. Những phương pháp đó có nguồn gốc sâu xa trong các phương pháp dạy học truyền thống song được soi sáng trên góc độ tư tưởng mới để tự nó hàm chứa bản chất của cái mới.
Như vậy, trong điều kiện thực tế của môi trường hiện tại, chúng ta vẫn có thể tìm ra giải pháp mà về thực chất có thể thực hiện được đổi mới phương pháp dạy học. Coi trọng hệ thống câu hỏi phát vấn (có nghĩa là coi trọng cách hỏi) ở môn Văn chính là một trong những giải pháp đó. Giải pháp này sẽ góp phần thay đổi cách dạy học “từ miệng đến tai”, lối dạy học “thôi miên” học trò, làm mất đi khả năng hoạt động độc lập, chủ động tiếp thu kiến thức của người học.
Trong xu hướng chung đổi mới phương pháp dạy học Văn, việc thay đổi hệ thống câu hỏi góp một phần quan trọng. Các nhà nghiên cứu trong quá trình biên soạn các giáo trình phương pháp dạy học Văn, các tài liệu tham khảo cho học sinh và giáo viên, đã bước đầu đề cập đến vấn đề này; song họ chưa bàn về thủ pháp đưa học sinh vào các câu hỏi nêu vấn đề và trắc nghiệm cụ thể. Vấn đề được đưa ra bàn trên phương diện lí thuyết đi vào thực hành qủa còn nhiều khó khăn, vả lại “trăm nghe không bằng một thấy”, lí thuyết chưa biến thành thực tiễn. Do vậy, cả giáo viên và học sinh đều thấy lúng túng.
Đề tài này ngoài mục đích góp phần giải đáp câu hỏi trên đây, còn mong muốn bản thân có cái nhìn đúng đắn trong việc sử dụng các phương pháp dạy học Văn. Việc sử dụng các câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi trắc nghiệm trong từng phần, từng bài cụ thể sẽ giúp giờ học Văn đỡ nhàm chán, từ đó đem lại kết qủa dạy học cao. Xuất phát từ yêu cầu hiểu biết và vận dụng đúng các phương pháp dạy học Văn mới trong chương trình THCS, tôi chọn đề tài: Khảo sát hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi trắc nghiệm phần Đọc – hiểu văn bản trong SGK Ngữ văn 6 – 7.

B. NỘI DUNG

I: TÌM HIỂU CHUNG VỀ KIỂU CÂU HỎI NÊU VẤN ĐỀ VÀ CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM.

Câu hỏi và phương pháp phát vấn.

Trong phong trào đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp phát vấn, đàm thoại rất được chú ý. Các giáo viên trăn trở với hệ thống cấu hỏi nhằm dẫn dắt học sinh tiếp cận kiến thức mới một cách có hiệu quả, hay “bình cũ” đã chứa “rượu mới”. Cái mới ở đây nằm ở cách hỏi; hỏi thế nào để bắt người học thực sự làm việc, phải biến qúa trình đào tạo thành tự đào tạo. Có nghĩa là, người học được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình dạy học. Vì thế, đây là phương pháp truyền thống, phổ biến, song lại mới và mang tính đặc thù trong từng môn học.
Đối với môn Văn, do tính chất môn học, hệ thống câu hỏi cần đặc biệt chú ý đến nhằm phát huy tối đa năng lực tư duy của người học. Nói cách khác, câu hỏi như là một giải pháp giải quyết có hiệu qủa mối quan hệ giữa dạy và học, xác định vị trí trọng tâm của người học và cũng thể hiện rõ tinh thần “Thầy thiết kế - trò thi công” – một trong những tinh thần cơ bản của việc đổi mới phương pháp dạy học.
Phương pháp phát vấn trong dạy học tác phẩm văn chương đặt kết quả hoạt động học tập của học sinh trên cơ sở phát huy độc lập, sáng tạo trong tư duy lên hàng đầu, nhờ đó học sinh có được vị thế mới: trở thành nhân vật có tính quyết định, nhân vật trung tâm của quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học. Học sinh có “công ăn việc làm” thực sự trong mỗi giờ học và phải hoạt động bằng tất cả năng lực trí